ขณะเดียวกันจะมีเม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่ง ทำหน้าที่เป็นสายลับ 007 ที่เรียกว่า Dendritic Cell ทำหน้าที่สอดแนม หาความลับข้าศึก จุดอ่อน และลักษณะต่างๆ ของข้าศึก และนำข้อมูลหรือพิมพ์เขียว หรือภาษาแพทย์เรียกว่า Antigen ไปแจ้งกับต่อมน้ำเหลือง เพื่อให้สร้างเม็ดน้ำเหลืองออกมา เป็นกองทัพหลวง เข้ามาร่วมต่อสู้กับข้าศึก กองทัพหลวงนี้จะจัดตั้งและออกแบบตามพิมพ์เขียว มีประสิทธิภาพสูงเพื่อต่อสู้กับข้าศึกชนิดนั้นเท่านั้น ไม่สนใจกำจัดข้าศึกแบบอื่น เช่น ถ้าร่างกายถูกโจมตีด้วยเชื้อ covid-19 เม็ดน้ำเหลืองที่เกิดขึ้นจะเข้าทำลายแต่ covid19 เท่านั้น ไม่มีผลต่อเชื้อโรคอื่นๆ กล่าวได้ว่า มีประสิทธิภาพสูงขึ้นแต่มีความจำเพาะเจาะจงอย่างมาก นอกจากนั้นเม็ดน้ำเหลืองยังสร้าง Memory Cell เป็นการบันทึกความจำว่า ถ้ามีลักษณะแบบนี้เป็นศัตรูนะ ถ้าภายหน้าถูกศัตรูเหมือนเดิมรุกรานอีก ร่างกายจะมีการความทรงจำและสร้างกองทัพหลวงขึ้นทันที โดยไม่ต้องรอสายลับ 007 นำเอาพิมพ์เขียวมาให้ จะใช้เวลาแค่ 1 – 3 วันเท่านั้น ดังนั้นกองทัพหลวงจะสามารถร่วมมือกับกองทัพหน้า มีกำลังเข้มแข็งเอาชนะศัตรูได้โดยง่าย

การสร้างเม็ดน้ำเหลืองจากพิมพ์เขียว หรือ Antigen ที่ได้รับนั้น จะช้าหรือเร็วแล้วแต่ตามสมบูรณ์ แข็งแรง และอายุของคนๆนั้น ซึ่งมีระยะตั้งแต่ 5 – 21 วัน ดังนั้นคนที่มีภูมิคุ้มกันร่างกายดี คือ คนที่ใช้เวลาอันสั้นสาสมารถสร้างกองทัพหลวงออกไปช่วยกองทัพหน้ารบได้

เม็ดน้ำเหลืองที่สร้างขึ้นมาตามพิมพ์เขียวนั้นจะมี 2 ประเภท

ประเภทแรกเรียกว่า B cell หรือ B lymphocyte จะสร้างสารพิษที่เรียกว่า Antibody หรือ Immunoglobulin (Ig) ตามพิมพ์เขียวที่เป็นลักษณะของศัตรูที่เราเรียกว่า Antigen เมื่อ Antibody ไปจับทำลายกับศัตรู จึงเรียกว่า การเกิด Antigen – Antibody reaction

อีกประเภทหนึ่งเรียกว่า T Cell หรือ T-lymphocyte จะสร้างเซลล์เม็ดน้ำเหลืองต่างๆ เช่น T effector cell มีหน้าที่ทำลายศัตรู, T Memory Cell เป็นหน่วยความจำและ T cell cytotoxicity ที่มีลักษณะการทำงานแบบเดียวกับ NK Cell คือบังคับให้เซลล์นี้เปลี่ยนแปลงไปจากการติดเชื้อ หรือกลายพันธุ์ ฆ่าตัวตาย ด้วยกระบวนการ Apoptosis แต่มีความจำเพาะเจาะจงเฉพาะศัตรูตามพิมพ์เขียวความเข้าใจในวิชาภูมิคุ้มกันวิทยา หรือ Immunology นี้ ทำให้แพทย์สามารถสร้างประโยชน์ต่างๆ ขึ้นมาอีกมาก ตัวอย่างยอดฮิตในปัจจุบัน คือวัคซีน ซึ่งค้นพบโดย

  นายแพทย์  Edward Jenner ชาวอังกฤษตั้งแต่ปี 1796 ครั้งแรกนี้เป็นวัคซีนเพื่อป้องกันไข้ทรพิษ หรือฝีดาษ หรือ Small pox โดยนำหนองของฝีดาษของหญิงรีดนมวัวที่เกิดฝีดาษวัว หรือ Cowpox ที่เก็บไว้ มาใส่แขนคนที่ยังไม่ป่วย โดยกรีดให้เป็นแผลและทาหนองลงไป สิ่งที่ทาลงไป คือเชื้อไวรัสที่ตายแล้ว เพราะเก็บรักษาไว้ในระยะหนึ่ง ปรากฏว่าคนที่ได้รับเชื้อตาย จะเป็นฝีดาษที่ไม่เกิดอาการรุนแรงเพียงแต่มีอาการเพียงเล็กน้อยเท่านั้น โดยนายแพทย์ Edward Jenner ได้รับแนวความคิดมาจากการนำสะเก็ดแผลคนไข้ที่เป็นไข้ทรพิษมาเผาให้สูดดมด้วย หรือเอาสำลีชุบหนองจากฝีดาษมาใส่ในจมูกคนปกติ โดยได้ผลการป้องกันโรคได้ในบางคนเท่านั้น วิธีโบราณนี้เดิมเริ่มจากเมืองจีนสมัยโบราณและกระจายเข้าไปในตะวันออกกลางและยุโรป ในสมัยนั้นยังไม่มีความรู้ เรื่องภูมิคุ้มกัน จึงอธิบายว่าเป็นการถ่ายเทพิษ หรือถ้าใครเคยอ่านนิยายกำลังภายในจะเรียกว่า พิษขจัดพิษ นั่นเอง

ดังนั้น คำว่าวัคซีน หรือ Vaccine นั้นมีรากศัพท์จากภาษาละตินว่า Vacca แปลว่า มาจากวัว จะเห็นว่าเชื้อไวรัสฝีดาษที่ป้ายให้แก่คน คือเชื้อโรคที่ตายแล้ว ไม่ก่อให้เกิดอันตรายหรือเกิดโรคได้ แต่โปรตีนที่เป็นส่วนประกอบของเชื้อฝีดาษยังอยู่ จะกระตุ้นให้ร่างกายต่อสู้ และสร้างกองทัพหลวง หรือเม็ดน้ำเหลืองออกมา สิ่งที่เราได้คือ Memory Cell ครั้งหน้าถ้าถูกเชื้อฝีดาษรุกรานอีก ร่างกายก็จะสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาจากความทรงจำ ทำให้ไม่ป่วยจนมีอาการรุนแรง จะเห็นว่าการใช้วัคซีนตั้งแต่สมัยโบราณจะช่วยป้องกันอาการรุนแรงเท่านั้น ไม่ใช่ป้องกันไม่ให้ติดเชื้อโรคและคุณภาพกับแนวความคิดของวัคซีนก็ยังเหมือนเดิม ถึงแม้ว่าจะผ่านมาหลายร้อยปีแล้วก็ตาม

สำหรับประเทศไทยนั้นวัคซีนเข้ามาเป็นครั้งแรกโดย บาทหลวงบรัดเลย์ ในสมัยรัชกาลที่ 3 เป็นวัคซีนป้องกันโรคฝีดาษ ต่อมามีการพัฒนาวัคซีนขึ้น มาหลายชนิด เช่น วัคซีนพิษสุนัขบ้า วัคซีนบาดทะยัก วัคซีนโรคระบาดต่างๆ ในเด็ก และมีการก่อตั้งสภาเสาวภาขึ้นมา

มีเรื่องตลกคือเรื่องการต่อต้านการฉีดวัคซีนมีมาตั้งแต่สมัยนายแพทย์ Edward Jenner เช่นกันเหมือนกับในสมัยนี้ คนต่อต้านบอกว่า ถ้าเอาหนองจากฝีดาษวัวมาป้ายเข้าร่างกาย จะทำให้คนกลายเป็นวัวไปในที่สุด

วัคซีน covid ที่เป็นแบบเชื้อตายหรือเชื้อสิ้นฤทธิ์ เช่น Sinovac และ Sinopharm  ที่ผลิตจากเมืองจีนนั้น เป็นการสร้างวัคซีนตามแนวความคิดเดิมที่ทำมาหลายร้อยปีแล้ว ข้อดีคือไม่น่ามีผลข้างเคียงใดๆ ในระยะยาว เพราะใช้มานานแล้ว และเกิดภูมิคุ้มกัน และ Memory ต่อทุกๆ ส่วนของเชื้อไวรัส แต่ถ้ามาตรวจภูมิคุ้มกันเฉพาะหนามแหลมหรือ Spike ตามที่ตรวจกันในห้องปฏิบัติการทุกๆ แห่งนั้น ก็คงจะได้ภูมิคุ้มกันต่ำกว่าวัคซีนชนิดอื่นที่สร้างจากหนามแหลมโดยตรง ข้อดีอีกอย่างคือ ถ้าเชื้อไวรัสเกิดการกลายพันธุ์ตรงที่หนามแหลมแล้ว วัคซีนแบบเชื้อตายยังทำงานได้อยู่ และถ้าผลิตวัคซีนชนิดใหม่จากส่วนอื่นของเชื้อไวรัส คนที่ได้รับวัคซีนชนิดเชื้อตายก็จะมี Memory ต่อเชื้อไวรัสที่ทั้งตัว ดังนั้นการฉีดชนิดใหม่ที่ผลิตจากส่วนอื่นของไวรัสก็จะเป็นการฉีดเพื่อกระตุ้นเท่านั้น ไม่เหมือนคนที่ฉีดวัคซีนที่ผลิตจากหนามแหลม ร่างกายจะไม่มี Memory ต่อส่วนอื่นๆ ของไวรัสและอาจต้องเป็นการฉีด เพื่อตั้งต้นใหม่ ดังนั้นในปัจจุบันจึงเริ่มมีแนวความคิดว่าวัคซีนเข็มแรก ที่เป็น Primer นั้น ควรเป็นวัคซีนเชื้อตายเพื่อให้ร่างกายเกิด Memory ต่อไวรัสทั้งตัว

ข้อเสียหลักของวัคซีนเชื้อตายคือกระบวนการผลิตใช้เวลานาน และต้นทุนสูง ต้องเลี้ยงเชื้อไวรัสให้ได้ปริมาณมากพอควร แล้วทำให้ตายเพื่อไปผลิตวัคซีน ห้องที่ใช้เลี้ยงก็ต้องเป็นห้องที่มี Biosafety ในระดับสูงสุด ไม่ให้เชื้อเล็ดรอดออกมาติดผู้คนได้ ซึ่งไม่เหมาะกับอุตสาหกรรมยาที่ต้องการต้นทุนต่ำ กำไรสูง

เมื่อเทคโนโลยีและความรู้การแพทย์เจริญขึ้นทำให้เราทราบว่าการที่เชื้อโควิคจะสู่เข้าสู่เซลล์มนุษย์ได้นั้น ต้องใช้หนามแหลมหรือ Spike เจาะเข้ามา จึงเกิดแนวความคิดที่จะสร้างภูมิคุ้มกันเฉพาะส่วนหนามแหลม เพื่อจะทำให้ได้ภูมิคุ้มกันที่สูงกว่า และหาพาหะที่ไม่ก่อโรคในคน นำโปรตีนของหนามแหลมเข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง จึงเป็นที่มาของวัคซีนชนิด Viral Factor เช่น AstraZeneca, Johnson & Johnson และ Sputnik Five เป็นต้น

เมื่อวิทยาศาสตร์การแพทย์เจริญขึ้นอีก เราสามารถถอดรหัสพันธุกรรมของโปรตีนหนามแหลมของเชื้อโควิดได้ จึงสามารถสร้างรหัสพันธุกรรมของโปรตีนหนามแหลม ในรูปของ mRNA ในห้องทดลอง แล้วฉีดเข้าไปในร่างกายเพื่อให้สร้างภูมิคุ้มกันเฉพาะหนามแหลมนั้นได้

การตรวจเจาะเลือด ไปตรวจภูมิคุ้มกันนั้นเราเรียกว่า เป็นการตรวจ Antibody ชนิด IgG (Immunoglobin G) ที่มีต่อหนามแหลมเท่านั้น ไม่ได้ตรวจส่วนของ T cell หรือ ตัวอื่นๆ ดังนั้นวัคซีนที่สร้างจากหนามแหลมโดยเฉพาะจึงให้ค่าภูมิคุ้มกันที่สูงกว่าวัคซีนที่ผลิตจากเชื้อตายเสมอ

ทำไมเราต้องตรวจ Antibody ชนิด IgG เพราะเป็นภูมิคุ้มกันทัพหลวงที่พร้อมรบ เมื่อสร้างขึ้นมาแล้ว จากการติดเชื้อไวรัสโควิดหรือการฉีดวัคซีน จะลอยอยู่ในกระแสเลือดเป็นระยะเวลาหนึ่ง เช่น 3 เดือน 6 เดือน แล้วแต่อายุของแต่ละคน  IgG จะเป็นเหมือนหน่วยพร้อมรบ โจมตีไวรัสโควิดที่รุกรานทันทีที่เข้ามาในร่างกาย แต่ถ้า IgG สลายตัวไปหมด Memory Cell ยังคงอยู่ ร่างกายก็สามารถสร้างภูมิคุ้มกันแบบทัพหลวงจากเม็ดน้ำเหลืองขึ้นมาได้ แต่ต้องใช้เวลาอย่างน้อย 1-3 วัน เนื่องจากเชื้อไวรัสโควิดมีระยะฟักตัว หรือ Incubation period สั้น เวลา 1-3 วัน มันอาจแบ่งตัวได้ปริมาณมากจนลงไปปอดแล้ว ร่างกายเราจึงจำเป็นต้องมี IgG ตลอดเวลา เป็นเหตุผลของการฉีดวัคซีน Booster เพื่อกระตุ้นบ่อยๆ

วัคซีนก็เช่นเดียวกันกับยาชนิดอื่นๆ ที่อาจเกิดผลแทรกซ้อนหรือผลที่ไม่พึงประสงค์ได้เสมอ ในระดับที่แตกต่างกันไป เพราะทุกคนแตกต่างกันทั้งสิ้น ไม่มีใครเหมือนกันทุกประการเลย นอกจากนั้นการควบคุมโรคระบาดยังขึ้นกับความนิยม ขนบธรรมเนียมประเพณี และวัฒนธรรมในสังคมนั้นๆ การใช้ยารักษาหรือป้องกันในคนหมู่มาก เขาใช้เกณฑ์เฉลี่ยว่าได้ผลดีมากกว่าผลเสีย แต่ไม่ใช่จะได้ผลดี 100% ซึ่งในขณะนี้มีการได้มีสถิติรายงานออกมาแล้วว่า คนที่ฉีดวัคซีน 1 ล้านคนเกิดโรคแทรกซ้อนจนถึงแก่ชีวิต 0.04 คน แต่คนที่ติดเชื้อโควิด 1 ล้านคน เสียชีวิต 1490 คน เราเลือกกันเองก็แล้วกันว่าจะเสี่ยงแบบไหนดี ซึ่งสถิติอันนี้อาจต่ำกว่าโอกาสจะถูกรถชนตายบนถนนเมืองไทยอีก

ความรู้เรื่องภูมิคุ้มกันนำไปประยุกต์ใช้สำคัญอีกอย่างหนึ่ง เพิ่งนำมาใช้ในไม่กี่ปีนี้ คือ การให้ภูมิคุ้มกันรักษาโรคมะเร็งที่เรียกว่า Immune therapy โดยเราทราบว่าเมื่อเซลล์เกิดการกลายพันธุ์หรือเปลี่ยนแปลงจนเป็นมะเร็ง สัญลักษณ์บอกฝ่ายว่าเป็นพวกเดียวกันที่ของผนังเซลล์ที่เรียกว่า MHC หรือ Major histocompatibility Complex จะเปลี่ยนไป ร่างกายจะบอกว่าเป็นสิ่งแปลกปลอมทันทีและ NK cell หรือ Natural Killer Cell จะตรงเข้ามาทำลายเซลล์สิ่งแปลกปลอม แต่เซลล์มะเร็งจะปลอมตัวเหมือนทหารเอาเครื่องแบบศัตรูมาใส่เพื่อหลอกว่าเป็นพวกเดียวกัน หรือเซลล์มะเร็งจะปล่อยสารเพื่อป้องกันไม่ให้มีการตรวจสอบว่าเป็นสิ่งแปลกปลอมได้ การใช้ Immune therapy คือการไปทำลายคราบปลอมแปลง ทำให้ภูมิคุ้มกันร่างกายทำงานได้ ซึ่งควรได้ผลกับมะเร็งทุกชนิด แต่ในการใช้งานจริงๆ กลับได้ผลดีในเมล็ดมะเร็งปอดและมะเร็งผิวหนังชนิด melanoma เท่านั้น มะเร็งชนิดอื่นๆ ให้ผลดี เป็นเปอร์เซ็นต์ที่แตกต่างกันไป ปัจจุบันยาชนิดภูมิคุ้มกันบำบัด มีจำหน่ายในประเทศไทยแล้วและเท่าที่ทราบคณะแพทย์ศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กำลังทำวิจัยศึกษาเรื่องนี้อย่างมาก เพื่อหวังว่าจะเป็นยาภูมิคุ้มกันที่มีราคาถูกลงมาใช้กับคนไทย

ไม่กี่วันมานี้ทางบริษัท AstraZeneca ได้ใช้ความรู้เรื่องภูมิคุ้มกันผลิตยา Long Acting Antibody (LAAB) เพื่อฉีดไปในคนที่ร่างกายอ่อนแอหรือได้รับยากดภูมิคุ้มกัน ทำให้เมื่อฉีดวัคซีนแล้วร่างกายไม่สามารถสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาได้ ทำให้เมื่อป่วยเป็นโควิดจะมีอัตราการตายที่สูงมาก ยาตัวใหม่นี้เป็นการฉีดภูมิคุ้มกันประเภท Antibody ที่ร่างกายสร้างจาก B lymphocyte เข้าไปโดยตรง ซึ่งให้ได้ทั้งในการรักษาและการป้องกันโลกแถมอยู่ได้นานถึง 6 – 12 เดือนด้วย เรียกว่าอยู่นานกว่าภูมิคุ้มกันที่เกิดจากการฉีดวัคซีน มีชื่อทางการค้าว่า Evusheld (อีวูเชลด์)

ตอนหน้าจะเป็นแนวทางป้องกันโรคว่าควรทำอย่างไรจึงจะไม่ป่วยที่ตรงกับแนวคิดที่ว่าป้องกันก่อนเจ็บรักษาก่อนป่วย

ศัตรูผู้รุกรานร่างกาย หรือที่เราชอบเรียกว่า สิ่งแปลกปลอม แบ่งง่ายๆ เป็น 2 กลุ่ม คือ

1. จากภายนอกร่างกายเช่นเชื้อโรคอัน ได้แก่ เชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา เชื้อไวรัส การเกิดเสี้ยนตำ หรือสิ่งต่างๆ ที่ไม่ใช่ของร่างกายเราถูกใส่เข้าไปในร่างกาย เช่น เหล็กดามที่กระดูก stent ของหลอดเลือดและหัวใจ
2. จากภายใน เมื่อเซลล์ที่เป็นส่วนประกอบของเนื้อเมื่อร่างกายเกิดการเปลี่ยนแปลง เช่น ติดเชื้อ หรือกลายพันธุ์ไปเป็นมะเร็ง ร่างกายจะจดจำหรือ detect ว่าเป็นสิ่งแปลกปลอมทันที และเกิดภูมิคุ้มกันวิ่งมาทำลาย ร่างกายจะรู้ได้อย่างไร หรือ detect ได้อย่างไรว่าสิ่งไหนเป็นเพื่อน หรือสิ่งไหนเป็นสิ่งแปลกปลอม โดยเราพบว่าทุกๆ ผนังเซลล์ของทุกเซลล์ในร่างกายจะมีโปรตีนชนิดหนึ่งเหมือนกับในทุกเซลล์ของคนๆ หนึ่งและแตกต่างกันในแต่ละคน ซึ่งอาจต่างกันมากหรือน้อยแล้วแต่ความใกล้ชิดของคน โปรตีนนั้น มีชื่อเรียกว่า Major Histocompatibility Complex (MHC) ซึ่งเปรียบเสมือนสัญลักษณ์บอกฝ่ายของฝ่ายเราและสิ่งแปลกปลอม เหมือนเครื่องแบบทหารในการรบในสงคราม แต่มีเซลล์ผิดปกติบางเซลล์ สามารถปลอมตัวเหมือนกับเอาเครื่องแบบทหารของเรามาใส่จนเราเข้าใจผิดว่าเป็นพวกเดียวกัน ภูมิคุ้มกันจึงไม่ทำลาย เช่น เซลล์มะเร็ง เป็นต้น
   สารที่ไม่มีชีวิต เช่น โลหะ ไม้ ไม่มีโปรตีนชนิดนี้ จึงเป็นสาร inert หรือ เฉื่อยชา ต่อ ภูมิคุ้มกัน ทำให้โลหะหลายอย่างมีปฏิกิริยากระตุ้น ภูมิคุ้มกันต่ำ สามารถใส่เข้าไปในร่างกายมนุษย์เพื่อประโยชน์ทางการแพทย์ได้

ความรู้เรื่อง MHC เป็นพื้นฐานให้นำมาใช้ในวิชา เซลล์บำบัด หรือ cell therapy ได้ เช่น การให้เลือด การปลูกถ่ายอวัยวะ การให้ stem cell  ถ้าเราจะเปลี่ยนไตให้ผู้ป่วย เราไม่ต้องเอาเซลล์ของไตผู้บริจาคและเซลล์ไตผู้ป่วยมาตรวจ เพื่อหา MHC ว่าเข้ากันได้มากน้อยเพียงใด เพราะโชคดีที่เราตรวจพบว่าที่เม็ดเลือดขาวของมนุษย์นั้น มีโปรตีนอีกชนิดที่เรียกว่า HLA Human Leukocytic Antigen ทำหน้าที่เหมือนกับ MHC ทุกประการ ถ้าเราตรวจเลือดพบว่า 2 คนมี HLA ใกล้เคียงกัน อวัยวะก็จะเข้ากันได้จนเกิดปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันร่างกายน้อย จนสามารถใช้ยาระงับอาการไว้ได้

ระบบป้องกันตัวเราหรือภูมิคุ้มกันร่างกาย แบ่งเป็น 2 กองทัพ ดังนี้

1. ทัพหน้า หรือ ภูมิคุ้มกันที่มีมาแต่กำเนิดและอยู่ในร่างกายตลอดเวลา คอยเฝ้าระวัง ไม่ให้ถูกโจมตี เสมือนทหารยาม หรือทหารเฝ้ากำแพงเมืองที่ทำลายศัตรูทุกประเภท เรียกว่า innate immunity หรือ Non-specific Immunity
2. ทัพหลวง หรือ กองหนุน สร้างขึ้นมาเมื่อร่างกายถูกโจมตี โดยเอาลักษณะและจุดอ่อนของศัตรูผู้รุกรานเป็นพิมพ์เขียวมาสร้างกองทหาร กองทัพหลวงที่มีความสามารถสูง และสร้างมาเพื่อทำลายศัตรูโดยเฉพาะตามพิมพ์เขียวเท่านั้น ไม่ทำลายศัตรูชนิดอื่นที่ลักษณะไม่ตรงกับพิมพ์เขียว เรียกว่า Acquired หรือ Adaptive Immunity

ถ้าเปรียบร่างกายเหมือนเมืองๆหนึ่ง แบบสมัยโบราณ ระบบป้องกันที่ติดตั้งมาพร้อมกับการสร้างเมือง คือ กำแพงเมือง หรือ ผิวหนังที่ปกคลุมร่างกาย ที่อาจเรียกว่า กายนคร ผิวหนังนี้จะประกอบด้วย เซลล์สี่เหลี่ยมที่แข็งแรง เรียกว่า squamous cell และต่อกันแน่นด้วยวิธีที่ เรียกว่า Tight Junction ถ้าผิวหนังไม่ฉีกขาดเป็นแผล จะไม่มีสิ่งแปลกปลอมใดๆ เข้าสู่ร่างกายได้เลย ดังนั้นที่ว่าเชื้อไวรัสซึมผ่านผิวหนังเข้ามาได้ตามที่กลัวกันนั้นเป็นเรื่องโม้ อะไรจะเก่งขนาดนั้น

กำแพงเมืองนั้น มีจุดอ่อนอยู่ที่ประตูเมือง ทหารผู้รุกรานใช้ท่อนซุงกระแทกประตูเมืองให้พัง จุดอ่อนของผิวหนังที่ปกคลุมร่างกายที่ศัตรูผู้รุกรานเข้ามาได้ คือ รูเปิดของทวารทั้ง 5 ได้แก่ ตา หู จมูก รูเปิดอวัยวะสืบพันธุ์ และรูเปิดของทวารหนัก ซึ่งทวารทั้ง 5 ก็มีระบบป้องกันตัวเอง เหมือนประตูเมืองที่มีกลอนประตูและมีกรวดทรายร้อน ถูกไฟมาเผาโจมตีผู้รุกราน

กำแพงเมืองมีทหารเมืองมีทหารเฝ้า ร่างกายของเราก็มีทหารเฝ้า ซึ่งคือ ภูมิคุ้มกันทัพหน้า หรือ innate Immunity ที่สร้างมาจากไขกระดูก เป็นเม็ดเลือดขาว ลอยอยู่ในกระแสเลือดและอวัยวะต่างๆ เปรียบเสมือน ทหารเฝ้ากำแพงและทหารยามลาดตระเวน คอยต่อสู้กับศัตรูทุกชนิดที่รุกราน ซึ่งการต่อสู้มักต่อสู้แบบยอมตาย หรือกัดกินศัตรูเข้าไป ในกลุ่มนี้มีทหารเอกที่เราคุ้นเคยกันดีตัวหนึ่ง คือ NK cell หรือ Natural Killer Cell ที่เก่งกาจในการรบ และซึ่งการพิฆาตศัตรูจะผิดจากเม็ดเลือดขาวตัวอื่น คือ จะบังคับให้เซลล์ของร่างกายที่ถูกศัตรูรุกราน เช่น เซลล์ที่ติดเชื้อไวรัส หรือ เซลล์ที่กลายพันธุ์จนเป็นมะเร็ง กลายเป็นเซลล์ทรยศต่อบ้านเมือง และมี MHC ที่แปลกไปจากเดิมกลายเป็นสิ่งแปลกปลอม จะถูกบังคับฆ่าตัวตาย เราเรียกขบวนการฆ่าตัวตายของเซลล์ที่ผิดปกตินี้เรียกว่า Apoptosis เมื่อเซลล์ในอวัยวะหนึ่งตายมันจะถูกแทนที่ด้วยขบวนการหายของแผลที่เรียกว่า พังผืด ทันที อวัยวะไหนมีพังผืดมากๆ ก็ทำให้การทำงานของอวัยวะนั้นเสียไป เช่น ภาวะ long Covid ก็เกิดจากพังผืดที่ปอด

มีเม็ดเลือดขาวอีกตัวที่เป็นพระเอกเหมือนกับทำหน้าที่เป็นสายลับ 007 นำข้อมูลลักษณะและพิมพ์เขียวของศัตรูผู้รุกรานไปแจ้งให้เม็ดน้ำเหลือง เพื่อสร้าง ภูมิคุ้มกัน หรือทัพหลวง หรือ กองหนุน ที่ใช้เวลา 5-15 วัน แล้วแต่ความแข็งแรงของร่างกาย เม็ดเลือดขาว007 นี้จะไม่ได้ชื่อว่า James Bond แต่ชื่อว่า Dendritic Cell

ยังมีเม็ดเลือดขาวอีกหลายชนิดที่มีส่วนในภูมิคุ้มกันทัพหน้านี้ บางตัวทำหน้าที่ ชี้เป้า บางตัวทำหน้าที่เหมือนกับรถถัง หรือปืนใหญ่ ดังนั้นกองทัพที่จะรบชนะ ต้องมีสัดส่วนของทหารทุกประเภทที่เหมาะสม เพราะทุกห่วงโซ่สำคัญหมด แม้แต่พลาธิการส่งเสบียงและอุปกรณ์จำเป็นในการรบ เช่น น้ำมันเชื้อเพลิง รถถังที่ไม่มีน้ำมันคือเศษเหล็ก สัดส่วนของทหารร่างกายเหล่านี้ ถูกกำหนดโดยธรรมชาติ เพื่อให้การทำงานได้ดีที่สุด การไปทำให้สัดส่วนผิดไป เช่น เพิ่มจำนวน NK Cell โดยฉีดเข้าไป อาจทำให้ความสามารถในการรบของกองทัพด้อยลงไปก็ได้ มิหนำซ้ำการฉีด NK Cell เข้าร่างกายเราจะตรวจพบว่า จำนวนหรือปริมาณเพิ่มขึ้น โดยไม่สามารถตรวจพบว่าหน้าที่การทำงานดีขึ้นหรือไม่ ตัวอย่างคือ มีอวัยวะบางอย่างในร่างกาย เช่น ตับ ถ้าเสียไปจะงอกขึ้นมาใหม่ได้ เรียกว่า เกิด Regeneration แต่ตับที่งอกขึ้นมาใหม่นั้น ไม่สามารถทำงานได้เหมือนตับเก่า

การบำรุงให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้ดี คือ การทำให้สุขภาพร่างกายแข็งแรง ทานอาหารครบหมวดหมู่ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ 6-8 ชั่วโมงต่อวัน หลีกเลี่ยงสารเสพติดเช่น แอลกอฮอล์ ที่มีงานวิจัยแล้วว่าทำให้ภูมิคุ้มกันร่างกายอ่อนแอลง อาหารเสริมต่างๆ ที่อ้างว่าช่วยเสริมภูมิคุ้มกันนั้น หลายอย่างพบว่าทำให้ปริมาณเซลล์ภูมิคุ้มกันแบบ innate immunity เพิ่มขึ้น แต่ไม่เคยมีหลักฐานที่บอกได้ว่าการทำงานของภูมิคุ้มกันโดยรวมดีขึ้น ร่างกายที่แข็งแรงจะทำให้การสร้างทัพหลวงหรือกองหนุนใช้เวลาสั้น จะมีทหารจำนวนมากมารุมทำลายศัตรูผู้รุกรานก่อนที่มันจะยึดพื้นที่ต่างๆ ของประเทศเรา และเพิ่มจำนวนขึ้น จนเราปราบปรามไม่ไหว และเกิดผลลัพธ์ คือ ความเจ็บป่วย ต้องพึ่งความช่วยเหลือจากพันธมิตร เช่น การให้ยา เป็นต้น

ครั้งหน้าเราจะกล่าวถึง ว่าเมื่อสายลับ 007 หรือ Dendritic Cell นำข้อมูลข่าวสาร หรือพิมพ์เขียว หรือเรียกภาษาแพทย์ ว่า Antigen ไปให้ต่อมน้ำเหลืองแล้ว จะเกิดอะไรขึ้นกับปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันร่างกาย พบกับตอนที่ 2 นะครับ